Gdańskie Forum Dialogu Nauki i Religii im. Heweliusza

O Forum | O Gdańsku | O Heweliuszu

Gdańskie Forum Dialogu Nauki i Religii im. Heweliusza jest nieformalnym stowarzyszeniem pracowników nauki, teologów, nauczycieli i tych, których łączy przekonanie, że dialog nauki i religii jest nie tylko możliwy ale wręcz stymulujący dla rozwoju obydwu dziedzin ludzkiej aktywności. Celem działalności Forum Heweliusza jest szerzenie wiedzy z pogranicza tych dziedzin, a przez to przeciwstawienie się naturalistycznym i materialistycznym przekonaniom i przesądom o sprzeczności twierdzeń naukowych i religijnych.
Zdaniem członków Forum, naukę i religię winno łączyć przede wszystkim uczciwe dążenie do poznania prawdy, przy czym ludzie nauki koncentrują swoje zainteresowania na sferze materialnej, zaś teolodzy na sferze duchowej. Z tego względu ich metody badawcze mogą różnić się, choć nie jest to warunek konieczny – o czym świadczą osiągnięcia takich dziedzin nauk granicznych, jak archeologia biblijna.
Ponadto, nie jest prawdą, że sfery nauki i religii są sobie przeciwne lub koniecznie wrogie. Œwiadczy o tym choćby historia nauki, szereg wielkich badaczy natury, będących jednocześnie aktywnymi teologami, duchownymi oraz aktywnymi religijnie świeckimi. Warto przypomnieć, że Kopernik, Galileo, Newton, Ampere czy Kepler byli osobami głęboko religijnymi i uczonymi których wpływ na nowoczesną naukę i kulturę jest nie do przecenienia. Jednym z nich był Jan Heweliusz, którego imię przyjęło Forum – wybitny astronom i aktywny członek Rady Kościoła Œw. Katarzyny w Gdańsku. Wszyscy oni opanowani podobnym kantowskiemu podziwem dla regularności i porządku we Wszechświecie poświęcili swoje życie badaniu ich genezy oraz poszukiwaniu śladów jego Autora.
Wielu sądzi dziś, że nauka czerpiąca z Oświecenia uwolniła nas od przednaukowych przesądów religii, a w szczególności od Chrześcijaństwa. Powszechnie naucza się, że Kościół z uporem i zapałem walcząc o akceptację swoich poglądów, stał się ostoją zacofania i niewiedzy. Czy właściwie odczytana historia rozwoju „zachodniej” nauki potwierdza te sądy? Najnowsze badania historyczne rozwoju nauki rzuciły wiele nowego światła na rolę jaką religia odegrała zarówno w hamowaniu jak i stymulowaniu rozwoju nowoczesnej nauki. Jest dziś jasne, że przekonanie o śladach Stwórcy w naturze było niezwykle płodnym stymulatorem rozwoju nauki i technologii w przeszłości, i jest nim nadal dzisiaj – o czym świadczy bujny dziś rozwój badań związanych z teorią inteligentnego projektu, zasadą antropiczną (Anthropic Principle), teorią nieredukowalnej złożoności czy też ze sprzecznością teorii ewolucji z teorią informacji.
Forum Heweliusza w przeświadczeniu tego, że „prawda” zwycięża i „wyswobadza” opowiada się za umożliwieniem przedstawienia swoich racji różnym opcjom oraz za przeprowadzeniem uczciwej dyskusji, w duchu tolerancji i zrozumienia dla różnic religijnych i światopoglądowych, tak dobrze zakorzenionych w historii wielokulturowego Gdańska.


O Gdańsku

  Gdańsk - panorama Starego Masta

Gdańsk po raz pierwszy wzmiankowany był w 997 roku, w związku z wizytą na Pomorzu biskupa praskiego i misjonarza św. Wojciecha. W kolejnych stuleciach rezydowali tu słowiańscy książęta pomorscy. W 1308 roku Gdańsk podstępem zdobywają Krzyżacy i ustanawiają swoje rządy. Krzyżacy nie tłumią rozwoju gospodarczego miasta. Gdańsk przystępuje do Unii Hanzeatyckiej w pięć lat po jej powstaniu w 1356 roku. Osiedla się tu ludność mieszczańska z Niemiec. Przez długi czas miasto próbuje bezskutecznie wyzwolić się spod surowych rządów krzyżackich.

  Średniowieczny dźwig portowy - Żuraw

Po wojnie polsko-krzyżackiej na mocy Traktatu Toruńskiego (1466 r.) Pomorze i Gdańsk zostają wcielone do Polski. Miasto otrzymuje liczne przywileje i autonomię, dzięki poparciu udzielanemu Polsce w wojnie z Krzyżakami. W kolejnych wiekach następuje dynamiczny rozwój Gdańska, który dzięki korzystnemu położeniu u ujścia największej polskiej rzeki Wisły czerpał ogromne zyski z handlu morskiego. Głównym towarem handlowym było polskie zboże. Kupcami byli głównie Holendrzy. W niektórych okresach Gdańsk pośredniczył w aż 80% obrotów Polski z zagranicą. Mieszczanie gdańscy zarezerwowali sobie wyłączność w pośredniczeniu między szlachtą polską a kupcami. W XVI wieku dochodziło do sporadycznych zatargów z królami Polski, którzy chcieli czerpać większe korzyści z handlu, jednak nie doprowadzili oni do zmiany sytuacji.

  Obraz w Ratuszu Gdańskim symbolicznie przedstawiający Bożą opiekę nad miastem

Edykt króla Zygmunta Augusta (1557 r.) o tolerancji sprawia, że do Gdańska sprowadzają się w poszukiwaniu wolności religijnej bogaci mieszczanie z Niemiec, Niderlandów, Szkocji i innych krajów Europy Zachodniej. Po rozpowszechnieniu się idei reformacji większość gdańszczan przechodzi na luteranizm. W 1632 r. drukowana jest w języku polskim Biblia Gdańska, podstawowy przekład dla polskich protestantów przez kolejne 300 lat. W okresie świetności Gdańsk stał się niezwykle bogatym i ludnym miastem liczącym na początku XVII wieku prawie 75 tys. mieszkańców. W XVII stuleciu miasto jednak dosyć mocno ucierpiało na skutek wojen polsko-szwedzkich. Kolejne stulecie było okresem schyłku świetności Rzeczypospolitej. Gdańsk w tym okresie również ponosi ogromne straty przez poparcie udzielone królowi Stanisławowi Leszczyńskiemu i na skutek blokady miasta przez Prusy.

  Renesansowe kamieniczki przy Długim Targu i Ratusz

Pod koniec XVIII wieku miasto w drugim rozbiorze zostaje przyłączone do Prus i pozostaje w tych granicach do końca I wojny światowej. W tym okresie do Gdańska powoli docierają zdobycze cywilizacji: kolej, wodociągi, kanalizacja, elektryczność, tramwaj, gazownia. Na początku XX wieku powstaje Politechnika Gdańska. W 1918 roku Pomorze Gdańskie przyłączone zostaje do Polski, a w 1920 roku Gdańsk odzyskuje status Wolnego Miasta. Wśród ludności niemieckiej rosną jednak nastroje nacjonalistyczne. Właśnie w Gdańsku padają pierwsze strzały II wojny światowej, kiedy zaatakowana została polska jednostka na Westerplatte. Chociaż Gdańsk przetrwał wojnę bez większych strat, to został prawie doszczętnie zniszczony przez Armię Czerwoną.

  Gdańsk po zniszczeniach wojennych i po odbudowie

Po wojnie na miejsce dominującej ludności niemieckiej w Gdańsku osiedlają się Polacy. Odbudowane zostaje Stare Miasto, a Gdańsk staje się ważnym ośrodkiem przemysłowym. Właśnie tutaj, w Stoczni Gdańskiej, narodził się w 1980 r. ruch „Solidarności”, który przyczynił się do zaistnienia pozytywnych przemian demokratycznych w tej części Europy.

  Stocznia Gdańska

Gdańsk jako potężny ośrodek handlu był miejscem gdzie przez wieki stykały się ze sobą różne kultury i światopoglądy. Obok siebie żyli Polacy, Kaszubi, Niemcy, Holendrzy, Żydzi; katolicy, luteranie i menonici; kupcy, szlachcice, mieszczanie i zakonnicy. W interesie miasta leżało dążenie do zagwarantowania pokoju i wolności dla wszystkich. Z Gdańska pochodzili wybitni naukowcy jak Farenheit i Heweliusz; myśliciele, jak Schoppenhauer i politycy, jak Lech Wałęsa.


O Heweliuszu

  Pomnik Jana Heweliusza w Gdańsku

Jan Heweliusz urodził się 28 stycznia 1611 roku w Gdańsku w luterańskiej rodzinie patrycjuszowskiej, która od pokoleń zajmowała się warzeniem piwa. W 1618 roku rozpoczął naukę w gdańskim Gimnazjum Akademickim, gdzie pobierał prywatne lekcje u Petera Krügera, profesora matematyki w Gimnazjum Akademickim, który upowszechnił w Gdańsku logarytmy Neppera. Jan wykazywał zdolności matematyczne, malarskie i manualne. Profesor Krüger wprowadził Heweliusza w świat astronomii obserwacyjnej i konstruowania instrumentów naukowych.

W 1630 roku Heweliusz rozpoczął studia prawnicze i ekonomiczne na Uniwersytet w Lejdzie. Prawo jednak nie pociągało Heweliusza, a astronomia nie stała w Lejdzie na wysokim poziomie. W 1631 roku udał się więc do Londynu, a następnie, w latach 1631-1634, podróżował po Francji. Po powrocie do Gdańska w 1634 roku Heweliusz zajął się prowadzeniem browaru oraz zgłębianiem praw miejskich. Rok później pojął za żonę Katarzynę Rebeschke, na której posag składały się dwie kamienice z browarem sąsiadujące do domu i browaru Heweliuszów. Rozpoczynając swą miejską karierę, Jan został przedstawicielem parafii św. Katarzyny, a w 1641 roku - ławnikiem swej dzielnicy, Starego Miasta. Natomiast w 1651 roku, gdy był już znanym astronomem, stał się dożywotnim członkiem Rady Miejskiej, jednym z pięciu rajców Starego Miasta.

Po śmierci ojca w 1649 roku Heweliusz połączył browary, a na dachach trzech kamienic zbudował obserwatorium. Browar Heweliusza produkował mocne piwo jopejskie, sprzedawane podobno nawet w Anglii. Pierwsze obserwatorium Heweliusz urządził na poddaszu swej kamienicy. Były tam lunety, których część soczewek Heweliusz szlifował samodzielnie, a także kwadranty, sekstanty i oktanty - przyrządy służące do pomiarów odległości kątowych między ciałami niebieskimi. Heweliusz wynalazł peryskop oraz zbudował największy w jego czasach teleskop, długości 50 metrów. Jan pasjonował się obserwacjami księżyca. Wyniki pracy opublikował w swym dziele "Selenographia sive Lunae descriptio" (Selenografia, czyli opisanie Księżyca), które przyniosło mu rozgłos. W pracy tej opisał 550 różnych plam księżycowych nadając im nazwy. Obliczył także z dużą dokładnością i trafnością wysokości gór księżycowych. "Selenographia" została przez ówczesnego papieża Innocentego X uznana za dzieło heretyckie.

Heweliusz zajmował się także plamami na słońcu, przejściem Merkurego przez tarczę Słońca, Saturnem oraz kometami. Stworzył katalog gwiazd stałych, zawierający 1888 pozycji. Wyodrębnił i nazwał nowe gwiazdozbiory, w tym Jaszczurkę, Lisa, Psy Gończe, Rysia, Sekstans i Tarczę Sobieskiego, które zachowały się po dziś dzień. W 1662 roku zmarła żona Heweliusza. Po rocznej żałobie astronom poślubił Elżbietę Koopmann z bogatej rodziny kupieckiej. Była mu odtąd towarzyszką życia do ostatnich jego lat i pomagała również w prowadzeniu obserwacji.

  Tablica pod pomnikiem Heweliusza w Gdańsku

Heweliusz zmarł w dniu swoich 76 urodzin, 28 stycznia 1687 r. Jego katalog gwiazd został wydany pośmiertnie przez wdowę po Heweliuszu w 1690 roku.